१३७ किलो प्लास्टिक गोळा करत चिमुकल्या  मुलींनी दिला पर्यावरण संवर्धनाचा अनोखा संदेश!

जालना/प्रतिनिधी/ स्वच्छता ही केवळ प्रशासनाची जबाबदारी नसून प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे, हा संदेश केवळ शब्दांतून नव्हे, तर प्रत्यक्ष कृतीतून देत रोटरी क्लब ऑफ जालना इलाईट आणि इंटरॅक्ट क्लब ऑफ जालना इलाईट स्पार्कल यांच्या वतीने स्तुत्य स्वच्छता मोहीम राबविण्यात आली. नवरात्रोत्सवानिमित्त दुर्गामाता मंदिर परिसरात भरलेल्या यात्रेनंतर साचलेला प्लास्टिक कचरा गोळा करण्यासाठी लहान मुलींनी पुढाकार घेतला. या मोहिमेत तब्बल १३७ किलो प्लास्टिक कचरा गोळा करण्यात आला. गोळा केलेले प्लास्टिक पुनर्प्रक्रियेसाठी पाठविण्यात आले. या उपक्रमातून स्वच्छतेबरोबरच पर्यावरण संवर्धन, सामाजिक बांधिलकी आणि नागरिकांच्या जबाबदारीची जाणीव करून देण्यात आली.

         या उपक्रमाचे वैशिष्ट्य म्हणजे, काही दिवसांपूर्वी ज्या मुली यात्रेत आनंदाने फिरण्यासाठी आल्या होत्या, त्याच मुली परिसर स्वच्छ करण्यासाठी हातात हातमोजे, मुखपट्ट्या, झाडू आणि सुपड्या घेऊन मैदानात उतरल्या. यात्रेतील आनंददायी आठवणींपलीकडे जाऊन परिसरातील अस्वच्छता दूर करण्याची जबाबदारी त्यांनी स्वीकारली. त्यांच्या या कृतीतून पर्यावरण रक्षणाचा संदेश समाजापर्यंत पोहोचला. नवरात्रोत्सवाच्या काळात दुर्गामाता मंदिर परिसरात मोठी यात्रा भरते. या यात्रेत विविध दुकाने, खाद्यपदार्थांचे स्टॉल आणि नागरिकांची मोठी वर्दळ असते. मात्र, यात्रा संपल्यानंतर स्टॉलच्या मागील बाजूस आणि परिसरात मोठ्या प्रमाणावर प्लास्टिक कचरा साचल्याचे दिसून आले. या समस्येकडे दुर्लक्ष करण्याऐवजी तो कचरा स्वतः गोळा करून परिसर स्वच्छ करण्याचा निर्णय मुलींनी घेतला. त्यामुळे हा उपक्रम केवळ स्वच्छता मोहीम न राहता सामाजिक जाणीव जागृत करणारा अनुभव ठरला.

            या उपक्रमात अभियंता अनया अग्रवाल यांचा पुढाकार आणि पर्यावरण संवर्धनाविषयीची जाणीव विशेष उल्लेखनीय ठरली. स्वच्छतेचा संदेश केवळ फलक, घोषणा किंवा भाषणांपुरता मर्यादित न ठेवता तो प्रत्यक्ष कृतीतून समाजासमोर आणण्याच्या संकल्पनेतून अशा उपक्रमांचे महत्त्व अधोरेखित होते. लहान वयातील मुलींना सामाजिक प्रश्नांची जाणीव करून देणे, त्यांना प्रत्यक्ष कामात सहभागी करणे आणि पर्यावरण रक्षणाची जबाबदारी स्वतःपासून सुरू करण्याची प्रेरणा देणे, ही या उपक्रमाची महत्त्वाची बाजू ठरली.

           अभियंता अनया अग्रवाल यांच्या या उपक्रमातून स्वच्छता ही केवळ एक दिवसाची मोहीम नसून ती दैनंदिन जीवनाचा भाग बनली पाहिजे, हा विचार पुढे आला. परिसरात कचरा साचल्यानंतर तो उचलण्याबरोबरच कचरा निर्माण होणार नाही, यासाठी प्रत्येकाने काळजी घेणे आवश्यक आहे. विशेषतः प्लास्टिकचा अनावश्यक वापर टाळणे, वापरलेले प्लास्टिक योग्य ठिकाणी जमा करणे आणि सार्वजनिक ठिकाणांची स्वच्छता राखणे, या सवयी समाजात रुजणे गरजेचे आहे.

        या स्वच्छता मोहिमेत मुलींनी प्रत्यक्ष सहभाग घेत जवळपास १३७ किलो प्लास्टिक कचरा गोळा केला. गोळा केलेले संपूर्ण प्लास्टिक रोटरीच्या जागतिक अनुदान उपक्रमांतर्गत उपलब्ध झालेल्या यंत्राच्या माध्यमातून पुनर्प्रक्रियेसाठी पाठविण्यात आले. त्यामुळे संकलित कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट लावण्याबरोबरच प्लास्टिकचा पुनर्वापर आणि पुनर्प्रक्रिया यांचे महत्त्वही अधोरेखित झाले.

         प्लास्टिक कचरा उघड्यावर टाकल्याने परिसर अस्वच्छ होतो. नाल्यांमध्ये प्लास्टिक साचल्यास पाण्याच्या प्रवाहात अडथळे निर्माण होऊ शकतात. तसेच पर्यावरणावरही त्याचा विपरीत परिणाम होतो. त्यामुळे प्लास्टिकचा वापर कमी करणे, कचऱ्याचे योग्य वर्गीकरण करणे आणि पुनर्प्रक्रियेला प्रोत्साहन देणे ही काळाची गरज आहे. या मोहिमेने या बाबींचे महत्त्व प्रत्यक्ष कृतीतून दाखवून दिले. या मोहिमेतील सर्वांत महत्त्वाची बाब म्हणजे मुलींमध्ये निर्माण झालेली स्वच्छतेविषयीची जाणीव. कचरा गोळा करण्याचा अनुभव घेतल्यानंतर पुढील वेळी यात्रेला गेल्यावर कचरा होणार नाही, याची काळजी घेऊ आणि प्लास्टिकचा वापर टाळण्याचा प्रयत्न करू, अशी भावना मुलींनी व्यक्त केली. हीच या उपक्रमाची खरी फलश्रुती म्हणावी लागेल. कारण कचरा उचलणे हा तात्कालिक उपाय असला, तरी कचरा होऊ न देण्याची सवय लावणे हा कायमस्वरूपी बदलाचा मार्ग आहे. आज या मुलींमध्ये निर्माण झालेली जाणीव त्यांच्या कुटुंबांपर्यंत पोहोचू शकते आणि त्यातून घराघरांत स्वच्छता व पर्यावरण रक्षणाचा संदेश रुजू शकतो.

       या मोहिमेत रोटरी क्लब ऑफ जालना इलाईटचे शरद गाडिया, रवींद्र हुसे, अंबिका सैबी, सुवर्णा राऊत, नीता वझरकर आणि विनोद देशमुख यांच्यासह संबंधित सदस्यांचा सहभाग होता. रोटरी क्लब ऑफ जालना इलाईट आणि इंटरॅक्ट क्लब ऑफ जालना इलाईट स्पार्कल यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून राबविण्यात आलेल्या या उपक्रमाने स्वच्छता, पर्यावरण संवर्धन आणि सामाजिक जबाबदारी यांचा सुंदर संगम घडवून आणला. ‘माझा कचरा, माझी जबाबदारी’ हा संदेश प्रत्यक्ष कृतीतून अधोरेखित करणारी ही मोहीम शहरातील नागरिकांसाठी प्रेरणादायी ठरली.