अल निनो मुळे मराठवाड्यात कमी पाऊस, पावसातील मोठा खंड आणि दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. या पार्श्वभूमीवर जालना जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांनी पाण्याचे नियोजन आणि पिकांचे नुकसान टाळण्यासाठी खालीलप्रमाणे तातडीच्या उपाययोजना व काळजी घेण्याची आवश्यकता असल्याचे आत्माचे प्रकल्प संचालक श्री अमोल आगवण मत व्यत केले.

 *पिकांचे नियोजन आणि वाणांची निवड*

 लवकर येणारे वाण: कमी कालावधीत आणि कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांची (उदा. मूग, उडीद, सोयाबीनचे लवकर येणारे वाण) निवड करावी.आंतरपीक पद्धत: जोखीम कमी करण्यासाठी ‘सोयाबीन + तूर’ किंवा ‘कपाशी + मूग/उडीद’ अशी आंतरपीक पद्धत वापरावी. यामुळे एक पीक गेल्यास दुसऱ्या पिकाचा आधार मिळतो.आवाहन: एकाच मुख्य पिकावर (उदा. फक्त कपाशी किंवा फक्त ऊस) पूर्ण अवलंबून राहू नका

.२. *पाणी व मृद संधारण  करण्यासाठी बीबीएफ पद्धतीचा अवलंब करावा* मल्चिंग (आच्छादन) पद्धत: पिकाच्या ओळींमध्ये पालापाचोळा, सुके गवत किंवा प्लास्टिक मल्चिंगचा वापर करा. यामुळे जमिनीतील ओलावा टिकून राहतो आणि बाष्पीभवन कमी होते.पायाभूत मशागत: पावसाचे पाणी शेतातच जिरवण्यासाठी उतारालंब समपातळीत पेरणी करावी.कोळपणी: पावसाचा खंड पडल्यास शेतात वारंवार कोळपणी ( करावी. यामुळे जमिनीला पडणाऱ्या भेगा बुजतात आणि जमिनीतील ओलावा टिकून राहतो.

३. *सिंचन आणि पाण्याचे काटेकोर नियोजन ठिबक व तुषार सिंचन:* पाण्याचा अपव्यय टाळण्यासाठी मोकाट पाणी देणे पूर्णपणे बंद करा. केवळ ठिबक (Drip) किंवा तुषार (Sprinkler) सिंचनाचाच वापर करा.संरक्षित पाणी: विहीर किंवा विंधनविहिरीतील पाणी साठवून ठेवा. पीक फुलोऱ्यात असताना किंवा दाणे भरण्याच्या संवेदनशील अवस्थेत असतानाच संरक्षित पाणी द्या.शेततळे: शेतात प्लास्टिक अस्तरीकरण केलेले शेततळे असल्यास, आणीबाणीच्या काळात पिकांना जीवदान देण्यासाठी पाण्याचा साठा करून ठेवा.

4.  *खत आणि कीड व्यवस्थापन नत्र खतांचा मर्यादित वापर* : पावसाचा खंड असल्यास पिकांना रासायनिक नत्र (युरिया) खतांचा जास्त डोस देऊ नका. यामुळे पिके सुकण्याची गती वाढते.पोटॅशचा वापर: खतांमध्ये पोटॅश (पालाश) चा वापर योग्य प्रमाणात करा. पोटॅशमुळे पिकांमध्ये दुष्काळाशी आणि पाण्याच्या ताणाशी लढण्याची क्षमता वाढते.फवारणी: पाण्याचा ताण असताना १० ते १५ दिवसांच्या अंतराने १ ते २ टक्के युरिया किंवा पोटॅशियम नायट्रेट (१३:००:४५) ची फवारणी केल्याने पिकांना तातडीने पोषण मिळते.

५. *पशुधन आणि पूरक व्यवसाय व्यवस्थापनचाऱ्याचे नियोजन* : चारा टंचाई भासू नये म्हणून आत्तापासूनच कोरड्या चाऱ्याची साठवणूक करा. मका किंवा ज्वारीची वेळेवर पेरणी करून मुरघास (Silage) तयार करून ठेवा.पशूंना सावली व पाणी: जनावरांना कडक उन्हापासून वाचवण्यासाठी गोठ्यात योग्य सावलीची व्यवस्था करा आणि त्यांना स्वच्छ, थंड पाणी मुबलक प्रमाणात द्या.

6.. *महत्वाच्या शासकीय आणि तांत्रिक सूचनाहवामान अंदाज:* कृषी विद्यापीठे (उदा. वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी) आणि हवामान खात्याच्या (IMD) ‘दामिनी’ किंवा ‘मेघदूत’ ॲप्सवरून मिळणाऱ्या साप्ताहिक सल्ल्याचे काटेकोर पालन करा.पीक विमा: अल निनोच्या वर्षात हवामान अनिश्चित असते, त्यामुळे कोणत्याही परिस्थितीत आपल्या पिकांचा ‘पंतप्रधान पीक विमा’ (PMFBY) वेळेत काढून ठेवा, जेणेकरून नुकसान झाल्यास आर्थिक आधार मिळेल.