“तंत्रज्ञानाने जग जवळ आणले, पण माणूस माणसापासून दूर गेला”

१. सुविधेचा अतिरेक आणि भावनांचा दुष्काळ

आपण सात समुद्रापलीकडच्या लोकांशी जोडले गेलो आहोत, पण एकाच छताखाली राहणाऱ्या आपल्या माणसांच्या मनातील कोलाहल आपल्याला ऐकू येत नाही. ही ‘कनेक्टिव्हिटी’ असूनही आलेली ‘डिस्कनेक्टेड’ अवस्था आहे.

२. तंत्रज्ञानाचा पडदा आणि संवेदनाशून्य समाज

रस्त्यावर अपघात झाल्यावर मदत करण्याऐवजी व्हिडिओ काढणे, हे आजच्या समाजाचे सर्वात विदारक चित्र आहे. तंत्रज्ञानाने आपल्याला इतके गुंतवून ठेवले आहे की, समोरच्याची जिवंत वेदना आपल्याला एका ‘फ्रेम’ किंवा ‘कंटेंट’ पलीकडे काही वाटत नाही.

३. दिखाऊ सहानुभूती विरुद्ध प्रत्यक्ष मदत

“दान पेटीतील मदत कमी झाली आणि स्टेटसवरची सहानुभूती वाढली” हे वाक्य आजच्या ‘दिखाऊ संस्कृती’वर (Show-off Culture) ओढलेला मोठा फटका आहे. आपण मदतीचा हात देण्यापेक्षा तो मदतीचा क्षण कॅमेऱ्यात टिपण्यात जास्त रस घेऊ लागलो आहोत.

लेख संपवताना त्यांनी जे उपाय सुचवले आहेत, ते अत्यंत साधे पण अमूल्य आहेत:

• खरा संवाद: फोन बाजूला ठेवून समोरच्याला “तू कसा आहेस?” हे मनापासून विचारणे.

• वेळेची गुंतवणूक: महागड्या भेटवस्तूंपेक्षा आपल्या माणसांना ‘वेळ’ देणे ही आजची खरी गरज आहे.

• विवेकाची जागृती: पदव्या मिळवण्यासोबतच एक चांगला माणूस म्हणून स्वतःला घडवणे.

एक विचार करण्यासारखी गोष्ट: खरोखरच, तंत्रज्ञान हे आपल्या हातातील साधन (Tool) असायला हवे होते, पण नकळत आपण त्याचे दास (Slave) झालो आहोत. प्रगती ही भौतिक गोष्टींऐवजी जेव्हा ‘माणुसकी’मध्ये मोजली जाईल, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने समाज सुधारला असे म्हणता येईल.

-रतनकुमार साळवे