शिक्षणाची ढासळती गुणवत्ता; उद्याचा शिक्षक आणि पिढीचे भवितव्य टांगणीला!
पुणे :- “शिक्षण म्हणजे केवळ पदव्यांचा ढिगारा नव्हे, तर तो मानवी गुणवत्तेचा विकास आहे.” असे कागदावर मानले जात असले, तरी प्रत्यक्षात मात्र आजच्या शिक्षण व्यवस्थेचा पोत वेगाने घसरत चालल्याचे चित्र दिसत आहे. बदलत्या काळानुसार शिक्षणाकडून अपेक्षा वाढल्या असल्या, तरी ‘गुणवत्ता’ या शब्दाची व्याख्या मात्र बाजारीकरण आणि यंत्रवत शिक्षण पद्धतीत हरवल्याची भीती व्यक्त होत आहे.
बदलत्या अपेक्षा अन् गुणवत्तेचा पेच
आजचा समाज गतिमान झाला आहे. औद्योगिक क्रांती, विज्ञान आणि तंत्रज्ञानातील प्रगती यामुळे शिक्षणाच्या गरजा बदलल्या आहेत. मात्र, आपली शिक्षण पद्धती आजही जुन्याच साच्यात अडकलेली दिसते. गुणवत्तेचे मोजमाप केवळ ‘टक्क्यांच्या’ आकड्यात अडकल्याने विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासाकडे दुर्लक्ष होत आहे. शिक्षणतज्ज्ञांच्या मते, गुणवत्ता ही व्यक्तीसापेक्ष संकल्पना असली, तरी त्यात सामाजिक मूल्ये आणि व्यावहारिक कौशल्ये यांचा अभाव असणे ही चिंतेची बाब आहे.
भविष्यातील शिक्षकांसमोरील आव्हाने
शिक्षण व्यवस्थेचा कणा असलेला ‘शिक्षक’ आज प्रशासकीय कामे आणि तंत्रज्ञानाच्या दबावाखाली दबला गेला आहे. भविष्यातील शिक्षकाची अवस्था कशी असेल, हा मोठा प्रश्न आहे:
-
यंत्रवत भूमिका: माहितीचा स्रोत म्हणून आता गुगल आणि एआय (AI) उपलब्ध असल्याने शिक्षकाची भूमिका केवळ मार्गदर्शकापुरती मर्यादित राहणार आहे.
-
प्रशिक्षणाचा अभाव: बदलत्या तंत्रज्ञानाशी जुळवून घेताना शिक्षकांची दमछाक होत आहे.
-
गुणवत्ता की आकडेवारी?: केवळ अहवाल सादर करणे आणि पटसंख्या टिकवणे यातच शिक्षकाची ऊर्जा खर्च होत असल्याने प्रत्यक्ष अध्यापन दुय्यम ठरत आहे.
भविष्यातील शिक्षणाची अवस्था: संधी की संकट?
येणाऱ्या काळात शिक्षण हे केवळ वर्गापुरते मर्यादित राहणार नाही. मात्र, यात ‘डिजिटल दरी’ (Digital Divide) मोठी असणार आहे. ज्यांच्याकडे संसाधने आहेत त्यांना उच्च दर्जाचे शिक्षण मिळेल, तर ग्रामीण आणि गरीब भागातील मुले गुणवत्तेच्या शर्यतीत मागे पडण्याची शक्यता आहे. मूल्यशिक्षण हरवून केवळ ‘नोकरी मिळवण्याचे साधन’ इतपतच शिक्षणाचे महत्त्व उरले, तर समाज म्हणून आपण एक मोठी संधी गमावू.
